UM kurangkan risiko penyakit bawaan air semasa banjir

KUALA LUMPUR, 9 Julai 2026 – Apabila hujan lebat melanda Lembah Klang, tumpuan perbualan masyarakat biasanya berkisar tentang kesesakan lalu lintas, kerosakan kenderaan dan jalan raya yang ditenggelami air.

Bagaimanapun, di sebalik gangguan fizikal yang jelas kelihatan itu, wujud satu ancaman yang jauh lebih tersembunyi dan berbahaya terhadap kesihatan awam yang kekal lama selepas air banjir surut. Banjir kilat melumpuhkan infrastruktur sanitasi asas.

Apabila sistem saliran melimpah, sisa kumbahan mentah akan bercampur dengan air banjir, sekali gus membawa bersama bakteria, virus dan parasit terus ke dalam kawasan perumahan, ruang dapur dan gerai makan tempatan. Bagi komuniti bandar berpendapatan rendah yang tinggal di kawasan kejiranan yang padat dan sering dilanda banjir, krisis alam sekitar ini boleh bertukar menjadi isu kesihatan dalam sekelip mata.

Bagi menangani ancaman tersembunyi ini, satu kesepakatan strategik yang menggabungkan penyelidik dari Universiti Malaya (UM) dan Institut Penyelidikan Perubatan (IMR), Jabatan Kesihatan Negeri Selangor serta Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Dewan Bandaraya Kuala Lumpur (DBKL), Majlis Bandaraya Shah Alam (MBSA), Bulan Sabit Merah Malaysia dan Persatuan Pelajar Sains Bioperubatan Universiti Malaya telah digerakkan bersama untuk melaksanakan Program FIRST (Flood-resilient Initiative for Risk Reduction and Safety: Transfer of Knowledge).

Dengan sokongan geran penyelidikan (Poverty Research Lab UAC 3.0) daripada Pusat Pengajian Pembangunan Ungku Aziz, Universiti Malaya, intervensi berfokuskan komuniti ini bertujuan untuk membina ketahanan kesihatan yang segera di peringkat akar umbi dalam mendepani ancaman penyakit bawaan air dan makanan.

Data perubatan telah lama membuktikan wujudnya hubungan langsung antara fenomena cuaca ekstrem dengan peningkatan mendadak penyakit berjangkit. Apabila air banjir mencemari bekalan air bersih setempat dan tempat penyimpanan makanan, kadar jangkitan bakteria, termasuk taun (kolera), demam kepialu (tifoid), leptospirosis (demam kencing tikus) dan penyakit cirit-birit yang teruk, akan meningkat secara mendadak.

Komuniti bandar berpendapatan rendah sering kali menjadi kumpulan yang paling terkesan dan berisiko tinggi terhadap ancaman kesihatan ini. Cabaran struktur, seperti sistem paip perumahan yang usang dan ruang yang terhad untuk menyimpan makanan dengan selamat, menjadikan usaha memastikan isi rumah bebas daripada kuman semasa banjir kilat satu perjuangan yang amat sukar.

Program FIRST dirangka khusus untuk merapatkan jurang ini. Projek ini menterjemahkan ilmu perubatan dan sains yang kompleks kepada kemahiran harian yang praktikal, kos rendah serta mudah diamalkan. Bermula dengan mendidik keluarga cara mengenal pasti tanda awal pencemaran makanan dan air, sehinggalah kepada mengendalikan demonstrasi praktikal penapisan air serta menyediakan beg kecemasan (grab bag), inisiatif ini membekalkan keluarga dengan formula segera untuk melindungi diri mereka daripada jangkitan penyakit.

Nadi utama program FIRST terletak pada dua kawasan penempatan bandar yang unik dan mempunyai daya ketahanan yang tinggi di Lembah Klang: Kampung Pasir Baru di Kuala Lumpur dan PPR HICOM di Shah Alam. Jika Kampung Pasir Baru mewakili gabungan susun atur perkampungan tradisi-bandar yang mudah terdedah kepada limpahan air sungai yang mendadak, PPR HICOM pula menyerlahkan cabaran tersendiri yang dihadapi oleh penduduk di perumahan awam berkepadatan tinggi, di mana banjir kilat boleh menjejaskan fungsi sistem perparitan di aras bawah serta infrastruktur sanitasi bersama dengan pantas.

Walaupun mempunyai latar belakang persekitaran struktur yang berbeza, kedua-dua komuniti ini berkongsi realiti yang sama dalam mendepani ancaman banjir kilat bermusim.

Antara detik paling memberi inspirasi sepanjang program ini adalah apabila melihat sinergi luar biasa antara generasi yang bersama-sama mengambil tanggungjawab aktif dalam menjaga kesihatan komuniti mereka. Golongan dewasa dan warga emas menunjukkan komitmen yang amat tinggi serta penglibatan yang sangat memberangsangkan sewaktu demonstrasi penapisan air secara praktikal oleh unit W.A.S.H daripada Bulan Sabit Merah Malaysia.

Mereka meneliti setiap langkah dengan dekat sambil menggabungkan kearifan mengurus isi rumah yang ditimba selama berdekad-dekad dengan panduan teknikal daripada pasukan tersebut.

Pada masa yang sama, suasana dewan diserikan lagi dengan tenaga positif dan sorakan ceria daripada anak-anak kecil yang begitu teruja menyertai aktiviti interaktif anjuran Bahagian Keselamatan dan Kualiti Makanan, Jabatan Kesihatan Negeri.

Dengan wajah penuh teruja dan senyuman lebar, kanak-kanak ini menunjukkan minat yang mendalam ketika belajar membezakan antara makanan yang elok dan selamat dengan makanan yang telah rosak atau tercemar. Langkah ini berjaya mengubah satu kemahiran ikhtiar hidup yang kritikal menjadi satu sesi pembelajaran yang menyeronokkan dan sukar dilupakan, sekali gus memastikan kesihatan seluruh komuniti terus terpelihara untuk generasi masa hadapan.

Perkara utama yang membezakan program FIRST daripada kempen kesihatan tradisional yang lain adalah pendekatan falsafahnya terhadap komuniti. Sebelum ini, kebanyakan program intervensi penyelidikan sering melihat komuniti berpendapatan rendah sekadar sebagai subjek pasif untuk dikaji dan diperbetulkan.

Namun, FIRST mengubah dinamik ini secara total dengan berpasak pada satu kebenaran asas, iaitu penduduk setempat adalah pakar sebenar bagi persekitaran mereka sendiri. Keluarga yang terpaksa berhadapan dengan bencana banjir kilat beberapa kali setahun mempunyai pengalaman hidup yang sangat mendalam dan tidak ternilai.

Mereka tahu dengan tepat bagaimana air mengalir di lorong-lorong perumahan mereka, di mana sudut kelemahan struktur rumah mereka, dan apa halangan utama yang menyekat mereka daripada mendapatkan bekalan bersih.

Hasil penemuan daripada program ini akan digunakan sebagai asas untuk menyokong kesiapsiagaan banjir yang lebih baik di kawasan bandar dan luar bandar, serta penggubalan dasar bantuan banjir perbandaran yang lebih adil dan saksama di seluruh negara.

“Dengan meletakkan penduduk sebagai rakan kolaborasi aktif, kami bekerjasama mencari jalan penyelesaian yang benar-benar praktikal untuk kehidupan harian mereka,” jelas Dr. Rafidah Lani selaku penyelidik utama dan ketua program FIRST. Program FIRST telah melabuhkan tirainya secara rasmi selepas menjayakan siri bengkel kesihatan komuniti dan kesiapsiagaan banjir pada 21 Jun 2026.