PKTAAB menemukan sains sebenar kepada murid sekolah

KUALA LUMPUR, 13 Oktober 2026 – Di hadapan sebuah meja yang dipenuhi peralatan eksperimen, seorang pelajar sekolah menengah memberikan sepenuh perhatian kepada proses pengekstrakan DNA daripada buah strawberi.

Campuran berwarna merah di dalam bekas lutsinar itu mungkin kelihatan seperti bahan biasa, tetapi eksperimen ringkas tersebut membolehkannya melihat sendiri sesuatu yang selama ini lebih banyak dipelajari melalui buku teks dan penerangan di dalam kelas.

Pelajar Tingkatan Empat itu, Al-Amin, sebenarnya sudah mempunyai minat yang mendalam terhadap penyelidikan sel stem. Menariknya, sebahagian besar pendedahan awalnya kepada bidang tersebut diperoleh melalui TikTok.

Seperti kebanyakan remaja hari ini, media sosial menjadi antara tempat beliau menemui maklumat baharu, termasuk tentang dunia sains yang jauh lebih luas daripada apa yang dipelajari di sekolah.

Namun, minat yang bermula melalui skrin telefon itu menemukan dimensi berbeza apabila Al-Amin berpeluang berinteraksi secara langsung dengan seorang penyelidik kanser. Beliau bukan sahaja dapat bertanya tentang DNA, kanser dan sel stem, malah turut mencuba sendiri eksperimen pengekstrakan DNA.

Pengalaman tersebut mempertemukan rasa ingin tahu seorang pelajar dengan dunia penyelidikan yang sebelum ini lebih banyak dikenalinya dari jauh.

Pertemuan itu berlaku menerusi program Little Lab: Little Scientist, sebuah reruai komunikasi sains interaktif yang dikendalikan oleh pasukan Pusat Kanser Tun Abdullah Ahmad Badawi (PKTAAB), Universiti Sains Malaysia (USM), sempena Malaysian International Young Inventors Olympiad (MIYIO) kali ke-14.

Program yang berlangsung pada 18 hingga 19 September lalu di Midtown PERDA, Bertam, Pulau Pinang itu menghimpunkan pelbagai aktiviti berkaitan sains, teknologi, kejuruteraan dan matematik (STEM), dengan penyertaan keseluruhan MIYIO melebihi 2,000 orang, kebanyakannya pelajar sekolah menengah.

Berbeza daripada pameran sains yang hanya memaparkan poster atau hasil penyelidikan, reruai Little Lab memberi peluang kepada pengunjung untuk melakukan sendiri aktiviti saintifik. Antara tarikan utamanya ialah eksperimen pengekstrakan DNA daripada strawberi, yang membolehkan pelajar memerhatikan bahan genetik yang diasingkan daripada buah tersebut menggunakan kaedah yang mudah dan selamat.

Aktiviti itu turut dilengkapi model saintifik, kuiz interaktif dan perbincangan santai tentang DNA, genetik, mutasi serta kanser. Pelajar tidak hanya menerima penerangan yang telah disediakan, sebaliknya digalakkan mengemukakan persoalan mereka sendiri, termasuk perkara yang mungkin pernah dilihat di media sosial tetapi belum benar-benar difahami.

Bagi pensyarah PKTAAB, Ts. Dr. Asmida Isa, yang mengetuai aktiviti komunikasi sains tersebut, pengetahuan saintifik tidak seharusnya terbatas dalam makmal, jurnal penyelidikan atau perbincangan akademik.

Sebaliknya, ilmu yang dihasilkan melalui penyelidikan perlu disampaikan dalam bahasa dan pendekatan yang membolehkan masyarakat memahaminya, khususnya golongan muda yang sedang membentuk minat terhadap bidang sains.

Pendekatan ini menjadi semakin penting apabila maklumat berkaitan kesihatan, genetik dan teknologi perubatan mudah ditemui melalui pelbagai platform digital. Pendedahan sedemikian boleh mencetuskan minat, namun tidak semua maklumat yang dikongsikan memberikan penjelasan yang lengkap atau tepat.

Peluang untuk bertanya secara langsung kepada penyelidik membolehkan pelajar mendapatkan penerangan lanjut, memperbetulkan salah faham dan memahami bagaimana sesuatu pengetahuan saintifik diperoleh.

Melalui Little Lab, komunikasi sains tidak lagi berlaku dalam satu arah. Perbualan yang bermula dengan pertanyaan tentang DNA boleh berkembang kepada perbincangan tentang bagaimana kanser terjadi, apakah yang dimaksudkan dengan mutasi genetik, atau bagaimana seseorang boleh melanjutkan pengajian dalam bidang sains bioperubatan.

Bagi pelajar yang sudah mempunyai minat tertentu seperti Al-Amin, pertemuan sedemikian turut membuka ruang untuk mengenali laluan pendidikan dan kerjaya yang berkaitan.

Usaha mendekatkan sains kepada masyarakat juga tidak terhenti di tapak pameran. Sebahagian aktiviti dan perbincangan disiarkan secara langsung melalui media sosial, sekali gus membolehkan penerangan tentang DNA, kanser dan salah faham berkaitan sains dikongsi dengan khalayak yang lebih luas.

Maklum balas awal selepas aktiviti turut menunjukkan penerimaan yang sangat positif, khususnya dari segi kemudahan memahami konsep saintifik, keseronokan menyertai aktiviti dan pengetahuan baharu yang diperoleh.

Walaupun sebuah eksperimen ringkas tidak mungkin menggantikan pembelajaran formal atau pengalaman penyelidikan sebenar, pendekatan seperti ini membantu merapatkan jurang antara ilmu yang dipelajari dengan pengalaman menggunakannya.

Pelajar berpeluang melihat bahawa sains bukan sekadar himpunan fakta yang perlu dihafal untuk peperiksaan, tetapi suatu proses pemerhatian, percubaan dan pertanyaan yang boleh diterokai oleh sesiapa sahaja.

Bagi Al-Amin, cita-cita untuk menjadi penyelidik sel stem masih merupakan perjalanan yang panjang. Namun, minat yang pada awalnya berkembang melalui video pendek di TikTok kini mempunyai pengalaman baharu untuk dijadikan sandaran. Beliau telah berpeluang bertemu saintis, mengemukakan persoalan dan mencuba sendiri sebahagian kecil daripada proses saintifik yang selama ini menarik perhatiannya.

Dalam usaha melahirkan generasi yang lebih dekat dengan sains, pengalaman seperti inilah yang wajar diperbanyakkan. Tidak semua pelajar yang mencuba eksperimen DNA akan memilih kerjaya sebagai saintis, tetapi peluang untuk bertanya dan meneroka boleh membantu mereka melihat sains sebagai sesuatu yang dekat dengan kehidupan.

Kadangkala, perjalanan panjang menuju dunia penyelidikan bermula dengan rasa ingin tahu yang sederhana, sama ada daripada sebuah video di telefon ataupun sebekas strawberi di atas meja.