Kesan jerebu bukan sekadar batuk

SETIAP hari kita bernafas tanpa banyak berfikir. Namun, apabila langit bertukar kelabu, bau asap memenuhi udara dan mata mula pedih, barulah kita menyedari betapa berharganya nikmat udara bersih.

Bagi sesetengah orang, jerebu sekadar gangguan sementara. Namun, bagi ibu yang mempunyai anak menghidap asma, setiap batuk boleh mencetuskan kebimbangan. Bagi pekerja yang mencari rezeki di luar, udara tercemar pula membawa dilema antara menjaga kesihatan dan meneruskan kehidupan.

Hakikatnya, jerebu bukan sahaja mengganggu paru-paru, malah boleh menjejaskan ketenangan fikiran dan kesejahteraan emosi.

Apabila udara tercemar, hati turut resah

Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) menganggarkan pencemaran udara luar menyebabkan 4.2 juta kematian pramatang di seluruh dunia pada 2019. Angka ini merangkumi pelbagai sumber pencemaran, bukan jerebu semata-mata. Namun, kesannya terhadap kehidupan manusia tidak terhad kepada penyakit fizikal.

Kajian oleh De Pretto dan rakan-rakan yang diterbitkan dalam jurnal PLOS ONE pada 2015 melibatkan 305 responden di Kuala Lumpur dan kawasan sekitarnya mendapati 87 peratus bimbang terhadap kesihatan orang tersayang.

Sebanyak 79 peratus pula bimbang tentang kesihatan sendiri, manakala 70 peratus melaporkan perasaan sedih akibat keadaan jerebu. Walaupun dapatan ini tidak mewakili seluruh rakyat Malaysia, ia menggambarkan bagaimana pencemaran udara boleh mempengaruhi emosi masyarakat.

Bayangkan seorang ibu yang tidak dapat tidur lena kerana mendengar anaknya batuk sepanjang malam. Keesokan harinya, dia masih perlu bekerja dan mengurus keluarga. Keletihan fizikal bercampur kebimbangan akhirnya boleh menyebabkan seseorang lebih mudah tertekan dan cepat marah.

Jerebu dan kesihatan mental

Hubungan antara pencemaran udara dengan kesihatan mental turut mendapat perhatian penyelidik antarabangsa. Kajian dalam JAMA Network Open pada 2025 yang meneliti lawatan kecemasan di California mendapati peningkatan pencemaran zarah halus daripada asap kebakaran hutan dikaitkan dengan peningkatan risiko lawatan kecemasan berkaitan masalah kesihatan mental.

Bagaimanapun, kajian pemerhatian tersebut menunjukkan perkaitan dan tidak membuktikan bahawa pencemaran secara langsung menyebabkan gangguan mental. Dapatannya juga tidak boleh diterapkan terus kepada penduduk Malaysia.

Apa yang penting, kesejahteraan emosi tidak seharusnya diketepikan ketika negara berdepan episod jerebu. Kebimbangan yang berpanjangan, gangguan tidur dan tekanan mengurus keluarga boleh menambahkan beban kehidupan seharian.

Anak mahu bermain, ibu bapa bimbang

Kanak-kanak antara golongan yang memerlukan perhatian ketika jerebu. Bagi mereka, taman permainan ialah tempat berseronok. Namun, ibu bapa melihatnya sebagai kawasan yang mungkin membahayakan kesihatan apabila udara tercemar.

Apabila anak kecewa kerana tidak dibenarkan keluar, ibu bapa boleh menerangkan keadaan dengan bahasa mudah. Aktiviti seperti membaca, melukis dan bermain di dalam rumah boleh membantu mengurangkan kebosanan.

Dalam masa sama, ibu bapa perlu berkongsi tanggungjawab menjaga anak supaya tekanan tidak dipikul oleh seorang individu sahaja.

Pekerja luar berdepan dilema

Nasihat supaya mengurangkan aktiviti luar mungkin mudah dilaksanakan oleh pekerja pejabat, tetapi tidak bagi semua golongan. Penghantar makanan, pekerja pembinaan dan peniaga kecil mungkin terpaksa meneruskan pekerjaan walaupun udara tidak sihat.

Bagi mereka, tidak bekerja bermakna kehilangan pendapatan. Justeru, majikan perlu memainkan peranan dengan menyesuaikan tugasan, menyediakan ruang rehat dan melaksanakan langkah perlindungan berdasarkan nasihat pihak berkuasa.

Kesihatan pekerja tidak sepatutnya dikorbankan demi kelangsungan operasi.

Lindungi tubuh, tenangkan fikiran

Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) menasihatkan masyarakat mengurangkan aktiviti lasak di luar dan mengikuti maklumat rasmi ketika jerebu. Orang ramai juga digalakkan memantau Indeks Pencemar Udara (IPU), mengehadkan pendedahan apabila bacaan meningkat serta mendapatkan rawatan jika mengalami gejala yang membimbangkan.

Pesakit asma, warga emas, kanak-kanak, wanita hamil dan individu yang mempunyai penyakit kronik perlu diberikan perhatian tambahan. Selain menjaga kesihatan fizikal, masyarakat perlu mengekalkan rutin tidur, berehat secukupnya dan mengelakkan penyebaran berita menakutkan yang belum disahkan.

Jika keresahan berpanjangan sehingga mengganggu kehidupan, dapatkan bantuan profesional. Sesak nafas atau sakit dada pula memerlukan pemeriksaan perubatan segera.

Langit mungkin kelabu, kasih jangan pudar

Ketika jerebu melanda, jangan hanya bertanya tentang bacaan IPU. Tanyakan juga khabar mereka yang sedang berjuang menghadapi kesannya. Hubungi ibu bapa yang tinggal bersendirian, bantu jiran yang mempunyai masalah kesihatan dan fahami kesukaran pekerja yang terpaksa berada di luar.

Kita mungkin tidak mampu menjernihkan langit dengan segera, tetapi masih mampu meringankan keresahan orang lain. Sementara menunggu udara kembali bersih, biarlah hati manusia terus dipenuhi kasih dan kepedulian.