miRNA harapan baharu kesan kanser lebih awal

Oleh: DR. SITI RAZILA ABDUL RAZAK

BAYANGKAN jika perubahan awal yang berkaitan dengan kanser dapat dikenal pasti melalui sampel darah, sebelum penyakit menunjukkan gejala yang ketara.

Walaupun kaedah sedemikian masih memerlukan penyelidikan dan pengesahan lanjut, perkembangan sains perubatan kini membuka peluang untuk memahami kanser melalui petunjuk molekul yang terdapat dalam tubuh manusia.

Antara yang semakin mendapat perhatian penyelidik ialah microRNA (miRNA), sejenis molekul kecil yang memainkan peranan penting dalam mengawal aktiviti gen.

Walaupun saiznya sangat kecil, perubahan pada molekul ini berpotensi memberikan maklumat tentang proses yang berlaku dalam sel, termasuk perubahan berkaitan perkembangan kanser.

Molekul kecil yang mengawal sel

Untuk memahami fungsi miRNA, bayangkan sel manusia sebagai sebuah kilang yang mempunyai sistem pengeluaran tersusun.

DNA bertindak sebagai penyimpan arahan genetik, manakala protein merupakan antara komponen penting yang dihasilkan bagi memastikan sel dapat berfungsi dengan baik.

Namun, bukan semua protein perlu dihasilkan dalam jumlah yang sama. Penghasilannya perlu dikawal mengikut keperluan tubuh.

Di sinilah miRNA memainkan peranan.

Molekul ini membantu mengawal penghasilan protein dengan mempengaruhi RNA penghantar, iaitu bahan yang membawa maklumat genetik untuk menghasilkan protein.

Dalam keadaan normal, miRNA membantu mengawal pertumbuhan, pembahagian dan kematian sel.

Bagaimanapun, apabila aktiviti miRNA terganggu, keseimbangan tersebut boleh berubah.

Sesetengah miRNA boleh menyumbang kepada pertumbuhan sel kanser, manakala yang lain membantu menghalang perkembangan sel tidak normal.

Perbezaan inilah yang menarik perhatian saintis untuk mengkaji miRNA sebagai penanda biologi atau biomarker kanser.

Petunjuk kanser melalui darah

Salah satu kelebihan miRNA ialah sesetengah molekul ini boleh dikesan dalam aliran darah.

Kajian terhadap kanser payudara, paru-paru, hati dan usus besar menunjukkan bahawa corak miRNA tertentu dalam darah berpotensi berbeza antara pesakit kanser dengan individu tanpa penyakit tersebut.

Penemuan ini membuka peluang kepada pembangunan kaedah pengesanan menggunakan sampel darah.

Pendekatan berkenaan berkait rapat dengan teknologi biopsi cecair, iaitu pemeriksaan bahan biologi dalam darah atau cecair tubuh untuk mendapatkan maklumat tentang penyakit.

Berbanding pengambilan sampel tisu, ujian darah secara umumnya lebih mudah dilakukan dan kurang invasif.

Namun, ujian berasaskan miRNA belum boleh dianggap sebagai pengganti pemeriksaan atau biopsi tisu yang diperlukan untuk mengesahkan diagnosis kanser.

Bolehkah satu ujian mengesan semua kanser?

Walaupun potensinya kelihatan besar, penggunaan miRNA sebagai alat pengesanan bukanlah sesuatu yang mudah.

Ini kerana perubahan sesuatu miRNA tidak semestinya menunjukkan seseorang menghidap kanser.

Molekul yang sama juga boleh berubah akibat keradangan, kecederaan tisu atau masalah kesihatan lain.

Tambahan pula, satu jenis miRNA mungkin terlibat dalam beberapa jenis kanser yang berbeza.

Oleh itu, penyelidik sedang mengkaji gabungan beberapa miRNA bagi menghasilkan corak molekul yang lebih khusus dan bermakna.

Maklumat tersebut boleh dinilai bersama sejarah kesihatan, faktor risiko dan keputusan pemeriksaan lain untuk membantu meningkatkan ketepatan penilaian penyakit.

Bagaimanapun, setiap ujian perlu dibuktikan berkesan bagi jenis kanser dan tujuan penggunaannya.

Cabaran sebelum digunakan di hospital

Antara cabaran utama ialah memastikan keputusan ujian miRNA tepat, konsisten dan boleh diulang.

Kaedah pengambilan darah, penyimpanan sampel serta teknik analisis makmal boleh mempengaruhi keputusan.

Malah, perbezaan umur, keadaan kesihatan dan ciri biologi individu turut menyumbang kepada perubahan corak miRNA.

Oleh itu, sesuatu penemuan yang menunjukkan hasil menggalakkan di makmal perlu diuji semula melibatkan kumpulan pesakit yang lebih besar dan berbeza.

Langkah ini penting bagi memastikan ujian benar-benar dapat membezakan individu yang menghidap kanser daripada mereka yang tidak menghidapnya.

Peluang penyelidikan di Malaysia

Bagi Malaysia, penyelidikan miRNA membuka peluang untuk membangunkan pendekatan pengesanan kanser yang mengambil kira ciri genetik, persekitaran dan kesihatan penduduk tempatan.

Kerjasama antara universiti, penyelidik bioperubatan, pakar klinikal dan hospital amat penting bagi memastikan penemuan makmal dapat diterjemahkan kepada manfaat pesakit.

Pada masa sama, masyarakat perlu terus menjalani pemeriksaan dan saringan kanser yang disyorkan berdasarkan umur, faktor risiko serta nasihat perubatan.

Harapan yang berpaksikan bukti

MicroRNA membuktikan bahawa sesuatu yang sangat kecil mampu membawa maklumat penting tentang kesihatan manusia.

Walaupun penggunaannya secara meluas untuk pengesanan kanser masih memerlukan bukti klinikal yang kukuh, penyelidikan ini menawarkan peluang untuk membangunkan kaedah diagnosis dan pemantauan penyakit yang lebih tepat.

Akhirnya, kejayaan sesuatu penemuan bukan sekadar diukur melalui kecanggihan teknologi, tetapi sejauh mana ia mampu memberikan manfaat yang selamat dan bermakna kepada pesakit.

* Penulis merupakan Pensyarah Kanan di Pusat Kanser Tun Abdullah Ahmad Badawi, Universiti Sains Malaysia.