Ancaman senyap terhadap jantung selepas kanser
Sesetengah ubat kemoterapi boleh melemahkan otot jantung, meningkatkan tekanan darah atau menyebabkan gangguan rentak jantung.
KEMAJUAN dalam bidang perubatan telah mengubah landskap rawatan kanser secara ketara. Jika suatu ketika dahulu diagnosis kanser sering dianggap sebagai hukuman mati, hari ini semakin ramai pesakit berjaya menjalani kehidupan yang lebih panjang hasil perkembangan pelbagai kaedah rawatan seperti kemoterapi, radioterapi, terapi bersasar dan imunoterapi.
Peningkatan kadar kelangsungan hidup pesakit kanser merupakan satu kejayaan besar dunia perubatan. Ramai pesakit kini dapat kembali bekerja, membina keluarga dan meneruskan kehidupan selepas tamat rawatan. Namun, di sebalik kejayaan tersebut, terdapat satu cabaran kesihatan yang semakin mendapat perhatian dalam kalangan pakar perubatan, iaitu kesan rawatan kanser terhadap kesihatan jantung.
Persoalan yang perlu difikirkan ialah apakah makna kemenangan terhadap kanser sekiranya pesakit kemudiannya berdepan risiko penyakit jantung yang serius?
Bidang perubatan yang dikenali sebagai kardio-onkologi muncul bagi menangani isu ini. Kardio-onkologi memberi tumpuan kepada hubungan antara rawatan kanser dan komplikasi kardiovaskular. Matlamat utamanya adalah memastikan pesakit menerima rawatan kanser yang berkesan tanpa mengabaikan kesihatan jantung mereka.
Ramai yang mengetahui bahawa rawatan kanser boleh menyebabkan keguguran rambut, loya atau keletihan. Namun, tidak ramai menyedari bahawa sesetengah rawatan juga boleh memberi kesan kepada jantung. Sesetengah ubat kemoterapi boleh melemahkan otot jantung, meningkatkan tekanan darah atau menyebabkan gangguan rentak jantung. Begitu juga dengan sesetengah terapi moden yang berpotensi mencetuskan keradangan atau perubahan fungsi jantung dalam kumpulan pesakit tertentu.
Apa yang lebih membimbangkan ialah komplikasi ini tidak semestinya berlaku serta-merta. Dalam banyak keadaan, kerosakan pada jantung berlaku secara perlahan tanpa gejala yang jelas. Ada pesakit yang hanya mengalami masalah jantung bertahun-tahun selepas rawatan kanser mereka tamat.
Kajian menunjukkan bahawa individu yang terselamat daripada kanser mempunyai risiko penyakit kardiovaskular yang lebih tinggi berbanding populasi umum. Risiko ini dipengaruhi oleh beberapa faktor seperti jenis kanser, usia pesakit, jenis rawatan yang diterima serta kewujudan penyakit lain seperti diabetes atau tekanan darah tinggi.
Keadaan ini bermakna seseorang yang berjaya dirawat daripada kanser payudara atau limfoma pada usia muda masih memerlukan pemantauan kesihatan jangka panjang kerana komplikasi jantung boleh muncul pada masa hadapan.
Kerosakan jantung akibat rawatan kanser sering digelar sebagai “ancaman senyap”. Gejalanya mungkin menyerupai masalah kesihatan biasa seperti cepat letih, sesak nafas ketika melakukan aktiviti harian atau bengkak pada kaki. Ada pesakit yang mengalami pertambahan berat badan secara mendadak akibat pengumpulan cecair dalam badan.
Jika tidak dikesan lebih awal, keadaan ini boleh berkembang menjadi kegagalan jantung kronik yang menjejaskan kualiti hidup pesakit.
Walau bagaimanapun, maklumat mengenai risiko ini tidak seharusnya menimbulkan ketakutan sehingga menyebabkan pesakit enggan menjalani rawatan kanser yang diperlukan. Sebaliknya, kesedaran mengenai risiko tersebut perlu dijadikan asas untuk memperkukuhkan aspek pemantauan dan pencegahan.
Perkembangan teknologi perubatan kini membolehkan pengesanan awal kerosakan jantung dilakukan dengan lebih berkesan. Pemeriksaan seperti ekokardiogram serta ujian darah tertentu mampu mengenal pasti perubahan fungsi jantung sebelum gejala muncul. Sekiranya perubahan awal dapat dikesan, ubat pelindung jantung boleh diberikan dan rawatan kanser boleh diteruskan dengan lebih selamat.
Pesakit yang menerima kemoterapi berasaskan antrasiklin atau menjalani radioterapi pada bahagian dada lazimnya memerlukan pemantauan yang lebih rapi. Namun, setiap pesakit mempunyai tahap risiko yang berbeza. Oleh itu, penilaian individu perlu dilakukan sebelum rawatan dimulakan.
Garis panduan antarabangsa kini mengesyorkan supaya penilaian kesihatan kardiovaskular dijadikan sebahagian daripada perancangan rawatan kanser. Pemeriksaan ini merangkumi sejarah penyakit lampau, faktor risiko sedia ada serta ujian asas fungsi jantung.
Pendekatan rawatan kanser moden juga semakin bersifat multidisiplin. Pakar onkologi tidak lagi bekerja secara bersendirian. Sebaliknya, mereka bekerjasama dengan pakar jantung dan profesional kesihatan lain bagi memastikan rawatan yang diberikan bukan sahaja berkesan terhadap kanser, malah selamat untuk kesihatan keseluruhan pesakit.
Di beberapa negara, klinik kardio-onkologi khusus telah diwujudkan untuk menyediakan pemantauan menyeluruh kepada pesakit kanser. Penilaian jantung dilakukan sebelum rawatan bermula, diteruskan sepanjang tempoh rawatan dan disusuli dengan pemantauan selepas rawatan tamat.
Selain peranan petugas kesihatan, pesakit juga perlu memainkan peranan aktif dalam menjaga kesihatan diri. Maklumat mengenai sejarah tekanan darah tinggi, diabetes, kolesterol tinggi atau tabiat merokok perlu dikongsi dengan doktor sebelum rawatan dimulakan.
Amalan gaya hidup sihat seperti pemakanan seimbang, aktiviti fizikal yang bersesuaian, pengawalan berat badan dan berhenti merokok juga penting dalam mengurangkan risiko penyakit jantung.
Sokongan ahli keluarga turut memainkan peranan penting. Mereka boleh membantu memastikan pesakit menghadiri pemeriksaan susulan dan mendapatkan rawatan segera sekiranya mengalami gejala yang mencurigakan.
Hakikatnya, kejayaan rawatan kanser pada masa kini bukan lagi diukur semata-mata berdasarkan kadar kelangsungan hidup. Sebaliknya, aspek kualiti hidup selepas rawatan turut menjadi keutamaan. Pesakit bukan sahaja perlu hidup lebih lama, tetapi juga menikmati kehidupan yang aktif, produktif dan bebas daripada komplikasi kesihatan yang boleh dicegah.
Mesej utama yang perlu difahami ialah kemenangan terhadap kanser bukanlah titik penamat dalam perjalanan penjagaan kesihatan seseorang. Ia merupakan permulaan kepada fasa baharu yang memerlukan perhatian terhadap kesihatan secara menyeluruh, termasuk kesihatan jantung.
Akhirnya, matlamat sebenar perubatan moden bukan sekadar menyelamatkan nyawa, tetapi memastikan setiap individu dapat menjalani kehidupan yang berkualiti selepas sembuh daripada penyakit. Kemenangan terhadap kanser seharusnya disertai dengan perlindungan terhadap organ-organ penting, khususnya jantung, agar pesakit dapat menikmati masa depan yang lebih sihat dan bermakna.
